← 30 | ← Overview | Deuteronomy | 32 →
Chapter 31
Joshua to Succeed Moses
1
When Moses had finished speaking these words to all Israel,
מֹשֶׁ֑ה וַיֵּ֖לֶךְ וַיְדַבֵּ֛ר אֶת־ הָאֵ֖לֶּה הַדְּבָרִ֥ים אֶל־ כָּל־ יִשְׂרָאֵֽל׃ mō·šeh way·yê·leḵ way·ḏab·bêr ’eṯ- hā·’êl·leh had·də·ḇā·rîm ’el- kāl- yiś·rā·’êl — WLC · 1
Καὶ συνετέλεσεν Μωυσῆς λαλῶν πάντας τοὺς λόγους τούτους πρὸς πάντας υἱοὺς Ἰσραήλ· — LXX Swete · 1
2
he said to them, “I am now a hundred and twenty years old…; I am no longer able to come and go, and [[YHWH|the LORD]] has said to me, ‘You shall not cross the Jordan.’
וַיֹּ֣אמֶר אֲלֵהֶ֗ם אָנֹכִי֙ הַיּ֔וֹם מֵאָה֩ וְעֶשְׂרִ֨ים בֶּן־ שָׁנָ֤ה אוּכַ֥ל לֹא־ ע֖וֹד לָצֵ֣את וְלָב֑וֹא וַֽיהוָה֙ אָמַ֣ר אֵלַ֔י לֹ֥א תַעֲבֹ֖ר אֶת־ הַזֶּֽה׃ הַיַּרְדֵּ֥ן way·yō·mer ’ă·lê·hem ’ā·nō·ḵî hay·yō·wm mê·’āh wə·‘eś·rîm ben- šā·nāh ’ū·ḵal lō- ‘ō·wḏ lā·ṣêṯ wə·lā·ḇō·w Yah·weh ’ā·mar ’ê·lay lō ṯa·‘ă·ḇōr ’eṯ- haz·zeh hay·yar·dên — WLC · 2
καὶ εἶπεν πρὸς αὐτούς Ἕκατόν καὶ εἴκοσι ἐτῶν ἐγώ εἰμι σήμερον, οὐ δυνήσομαι ἔτι εἰσπορεύεσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι· κύριος δὲ εἶπεν πρὸς μέ Οὐ διαβήσῃ τὸν Ἰορδάνην τοῦτον. — LXX Swete · 2
3
The LORD your God Himself will cross over ahead of you. He will destroy these nations before you, and you will dispossess them. Joshua… will cross ahead of you, as [[YHWH|the LORD]] has said.
יְהוָ֨ה אֱלֹהֶ֜יךָ ה֣וּא׀ עֹבֵ֣ר לְפָנֶ֗יךָ הֽוּא־ יַשְׁמִ֞יד אֶת־ הָאֵ֛לֶּה הַגּוֹיִ֥ם מִלְּפָנֶ֖יךָ וִֽירִשְׁתָּ֑ם יְהוֹשֻׁ֗עַ ה֚וּא עֹבֵ֣ר לְפָנֶ֔יךָ כַּאֲשֶׁ֖ר יְהוָֽה׃ דִּבֶּ֥ר Yah·weh ’ĕ·lō·he·ḵā hū ‘ō·ḇêr lə·p̄ā·ne·ḵā hū- yaš·mîḏ ’eṯ- hā·’êl·leh hag·gō·w·yim mil·lə·p̄ā·ne·ḵā wî·riš·tām yə·hō·wō·šu·a‘ hū ‘ō·ḇêr lə·p̄ā·ne·ḵā ka·’ă·šer Yah·weh dib·ber — WLC · 3
κύριος ὁ θεός σου ὁ προπορευόμενος πρὸ προσώπου σου· οὗτος ἐξολεθρεύσει τὰ ἔθνη ταῦτα ἀπὸ προσώπου σου, καὶ κατακληρονομήσεις αὐτούς· καὶ Ἰησοῦς ὁ προπορευόμενος πρὸ προσώπου σου, καθὰ ἐλάλησεν κύριος. — LXX Swete · 3
4
And [[YHWH|the LORD]] will do to them as He did to Sihon and Og, the kings of the Amorites, when He destroyed them along with their land.
יְהוָה֙ וְעָשָׂ֤ה לָהֶ֔ם כַּאֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֗ה לְסִיח֥וֹן וּלְע֛וֹג מַלְכֵ֥י הָאֱמֹרִ֖י אֲשֶׁ֥ר הִשְׁמִ֖יד אֹתָֽם׃ וּלְאַרְצָ֑ם Yah·weh wə·‘ā·śāh lā·hem ka·’ă·šer ‘ā·śāh lə·sî·ḥō·wn ū·lə·‘ō·wḡ mal·ḵê hā·’ĕ·mō·rî ’ă·šer hiš·mîḏ ’ō·ṯām ū·lə·’ar·ṣām — WLC · 4
καὶ ποιήσει Κύριος ὁ θεός σου αὐτοῖς καθὰ ἐποίησεν Σηὼν καὶ Ὤγ, τοῖς δυσὶ βασιλεῦσιν τῶν Ἀμορραίων οἳ ἦσαν πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καὶ τῇ γῇ αὐτῶν, καθότι ἐξωλέθρευσεν αὐτοὺς — LXX Swete · 4
5
The LORD will deliver them over to you, and you must do to them exactly as… I have commanded you.
יְהוָ֖ה וּנְתָנָ֥ם לִפְנֵיכֶ֑ם וַעֲשִׂיתֶ֣ם לָהֶ֔ם כְּכָל־ הַמִּצְוָ֔ה אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתִי אֶתְכֶֽם׃ Yah·weh ū·nə·ṯā·nām lip̄·nê·ḵem wa·‘ă·śî·ṯem lā·hem kə·ḵāl- ham·miṣ·wāh ’ă·šer ṣiw·wî·ṯî ’eṯ·ḵem — WLC · 5
καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς Κύριος ὑμῖν· καὶ ποιήσετε αὐτοῖς καθότι ἐνετειλάμην ὑμῖν. — LXX Swete · 5
6
Be strong and courageous; do not be afraid… or terrified of them, for it is [[YHWH|the LORD]] your God who goes with you; He will never leave you [nor] forsake you.”
חִזְק֣וּ וְאִמְצ֔וּ אַל־ תִּֽירְא֥וּ וְאַל־ תַּעַרְצ֖וּ מִפְּנֵיהֶ֑ם כִּ֣י׀ יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֗יךָ ה֚וּא הַהֹלֵ֣ךְ עִמָּ֔ךְ לֹ֥א יַרְפְּךָ֖ וְלֹ֥א יַעַזְבֶֽךָּ׃פ ḥiz·qū wə·’im·ṣū ’al- tî·rə·’ū wə·’al- ta·‘ar·ṣū mip·pə·nê·hem kî Yah·weh ’ĕ·lō·he·ḵā hū ha·hō·lêḵ ‘im·māḵ lō yar·pə·ḵā wə·lō ya·‘az·ḇe·kā — WLC · 6
ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε, μὴ φοβοῦ μηδὲ δειλιάσῃς μηδὲ πτοηθῇς ἀπὸ προσώπου αὐτῶν· ὅτι κύριος ὁ θεός σου ὁ προπορευόμενος μεθ’ ὑμῶν ἐν ὑμῖν, οὔτε μή σε ἀνῇ οὔτε μή σε ἐνκαταλίπῃ. — LXX Swete · 6
7
Then Moses called for Joshua and said to him in the presence of all Israel, “Be strong and courageous, for you will go with this people into the land that [[YHWH|the LORD]] swore to their fathers to give them, and you shall give it to them as an inheritance. -
מֹשֶׁ֜ה וַיִּקְרָ֨א לִֽיהוֹשֻׁ֗עַ וַיֹּ֨אמֶר אֵלָ֜יו לְעֵינֵ֣י כָל־ יִשְׂרָאֵ֘ל חֲזַ֣ק וֶאֱמָץ֒ כִּ֣י אַתָּ֗ה תָּבוֹא֙ אֶת־ הַזֶּ֔ה הָעָ֣ם אֶל־ הָאָ֕רֶץ אֲשֶׁ֨ר יְהוָ֛ה נִשְׁבַּ֧ע לַאֲבֹתָ֖ם לָתֵ֣ת לָהֶ֑ם וְאַתָּ֖ה תַּנְחִילֶ֥נָּה אוֹתָֽם׃ mō·šeh way·yiq·rā lî·hō·wō·šu·a‘ way·yō·mer ’ê·lāw lə·‘ê·nê ḵāl yiś·rå̄·ʾēl ḥă·zaq we·’ĕ·māṣ kî ’at·tāh tā·ḇō·w ’eṯ- haz·zeh hā·‘ām ’el- hā·’ā·reṣ ’ă·šer Yah·weh niš·ba‘ la·’ă·ḇō·ṯām lā·ṯêṯ lā·hem wə·’at·tāh tan·ḥî·len·nāh ’ō·w·ṯām — WLC · 7
Καὶ Καὶ ἐκάλεσεν Μωυσῆς Ἰησοῦν καὶ εἶπεν αὐτῶ ἔναντι παντὸς Ἰσραήλ Ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε· σὺ γὰρ εἰσελεύσῃ πρὸ προσώπου τοῦ λαοῦ τούτου εἰς τὴν γῆν ἢν ὤμοσεν κύριος τοῖς πατράσιν ἡμῶν δοῦναι αὐτοῖς, καὶ σὺ κατακληρονομήσεις αὐτοῖς· — LXX Swete · 7
8
The LORD Himself goes before you; He will be with you. He will never leave you nor forsake you. Do not be afraid [or] discouraged.”
וַֽיהוָ֞ה ה֣וּא׀ הַהֹלֵ֣ךְ לְפָנֶ֗יךָ ה֚וּא יִהְיֶ֣ה עִמָּ֔ךְ לֹ֥א יַרְפְּךָ֖ וְלֹ֣א יַֽעַזְבֶ֑ךָּ לֹ֥א תִירָ֖א וְלֹ֥א תֵחָֽת׃ Yah·weh hū ha·hō·lêḵ lə·p̄ā·ne·ḵā hū yih·yeh ‘im·māḵ lō yar·pə·ḵā wə·lō ya·‘az·ḇe·kā lō ṯî·rā wə·lō ṯê·ḥāṯ — WLC · 8
καὶ κύριος ὁ συνπορευόμενος μετὰ σοῦ οὐκ ἀνήσει σε οὐδὲ μὴ ἐν ἐνκαταλίπῃ σε, μὴ φοβοῦ μηδὲ δειλία. — LXX Swete · 8
The Reading of the Law
9
So Moses wrote down this law and gave it to the priests, the sons of Levi, who carried the ark of the covenant of [[YHWH|the LORD]], and to all the elders of Israel.
מֹשֶׁה֮ אֶת־ וַיִּכְתֹּ֣ב הַזֹּאת֒ הַתּוֹרָ֣ה וַֽיִּתְּנָ֗הּ אֶל־ הַכֹּהֲנִים֙ בְּנֵ֣י לֵוִ֔י הַנֹּ֣שְׂאִ֔ים אֶת־ אֲר֖וֹן בְּרִ֣ית יְהוָ֑ה וְאֶל־ כָּל־ זִקְנֵ֖י יִשְׂרָאֵֽל׃ mō·šeh ’eṯ- way·yiḵ·tōḇ haz·zōṯ hat·tō·w·rāh way·yit·tə·nāh ’el- hak·kō·hă·nîm bə·nê lê·wî han·nō·śə·’îm ’eṯ- ’ă·rō·wn bə·rîṯ Yah·weh wə·’el- kāl- ziq·nê yiś·rā·’êl — WLC · 9
Καὶ ἔγραψεν Μωυσῆς τὰ ῥήματα τοῦ νόμου τούτου εἰς βιβλίον, καὶ ἔδωκεν τοῖς ἱερεῦσιν τοῖς αἴρουσιν τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης κυρίου καὶ τοῖς πρεσβυτέροις τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. — LXX Swete · 9
10
Then Moses - commanded them, “At the end of [every] seven years, at the appointed time in the year of remission [of debt], during the Feast of Tabernacles,
מֹשֶׁ֖ה אוֹתָ֣ם לֵאמֹ֑ר וַיְצַ֥ו מִקֵּ֣ץ׀ שֶׁ֣בַע שָׁנִ֗ים בְּמֹעֵ֛ד שְׁנַ֥ת הַשְּׁמִטָּ֖ה בְּחַ֥ג הַסֻּכּֽוֹת׃ mō·šeh ’ō·w·ṯām lê·mōr way·ṣaw miq·qêṣ še·ḇa‘ šā·nîm bə·mō·‘êḏ šə·naṯ haš·šə·miṭ·ṭāh bə·ḥaḡ has·suk·kō·wṯ — WLC · 10
καὶ ἐνετείλατο αὐτοῖς Μωυσῆς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ λέγων Μετὰ ἑπτὰ ἔτη ἐν καιρῷ ἐνιαυτοῦ ἀφέσεως ἐν ἑορτῇ σκηνοπηγίας, — LXX Swete · 10
11
when all Israel… comes before [[YHWH|the LORD]] your God at the place He will choose, you are to read this law in the hearing of all Israel.
כָל־ יִשְׂרָאֵ֗ל לֵרָאוֹת֙ אֶת־ בְּב֣וֹא פְּנֵי֙ יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֔יךָ בַּמָּק֖וֹם אֲשֶׁ֣ר יִבְחָ֑ר תִּקְרָ֞א אֶת־ הַזֹּ֛את הַתּוֹרָ֥ה בְּאָזְנֵיהֶֽם׃ נֶ֥גֶד כָּל־ יִשְׂרָאֵ֖ל ḵāl yiś·rā·’êl lê·rā·’ō·wṯ ’eṯ- bə·ḇō·w pə·nê Yah·weh ’ĕ·lō·he·ḵā bam·mā·qō·wm ’ă·šer yiḇ·ḥār tiq·rā ’eṯ- haz·zōṯ hat·tō·w·rāh bə·’ā·zə·nê·hem ne·ḡeḏ kāl- yiś·rā·’êl — WLC · 11
ἐν τῷ συνπορεύεσθαι πάντα Ἰσραὴλ ὀφθῆναι ἐνώπιον κυρίου τοῦ θεοῦ ὑμῶν, ἐν τῶ τόπῳ ᾧ ἂν ἐκλέξηται κύριος, ἀναγνώσεσθε τὸν νόμον τοῦτον ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ εἰς τὰ ὦτα αὐτῶν· — LXX Swete · 11
12
Assemble the people— men, women, children, and the foreigners within your gates— so that they may listen… and learn to fear [[YHWH|the LORD]] your God and to follow carefully all the words of this law.
הַקְהֵ֣ל אֶת־ הָעָ֗ם הָֽאֲנָשִׁ֤ים וְהַנָּשִׁים֙ וְהַטַּ֔ף וְגֵרְךָ֖ אֲשֶׁ֣ר בִּשְׁעָרֶ֑יךָ לְמַ֨עַן יִשְׁמְע֜וּ וּלְמַ֣עַן יִלְמְד֗וּ וְיָֽרְאוּ֙ אֶת־ יְהוָ֣ה אֱלֹֽהֵיכֶ֔ם לַעֲשׂ֔וֹת וְשָֽׁמְר֣וּ אֶת־ כָּל־ דִּבְרֵ֖י הַזֹּֽאת׃ הַתּוֹרָ֥ה haq·hêl ’eṯ- hā·‘ām hā·’ă·nā·šîm wə·han·nā·šîm wə·haṭ·ṭap̄ wə·ḡê·rə·ḵā ’ă·šer biš·‘ā·re·ḵā lə·ma·‘an yiš·mə·‘ū ū·lə·ma·‘an yil·mə·ḏū wə·yā·rə·’ū ’eṯ- Yah·weh ’ĕ·lō·hê·ḵem la·‘ă·śō·wṯ wə·šā·mə·rū ’eṯ- kāl- diḇ·rê haz·zōṯ hat·tō·w·rāh — WLC · 12
ἐκκλησιάσας τὸν λαόν, τοὺς ἄνδρας καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ ἔκγονα καὶ τὸν προσήλυτον τὸν ἐν ταῖς πόλεσιν ὑμῶν, ἵνα ἀκούσωσιν καὶ ἵνα μάθωσιν φοβεῖσθαι Τύριον τὸν θεὸν ὑμῶν, καὶ ἀκούσονται ποιεῖν πάντας τοὺς λόγους τοῦ νόμου τούτου· — LXX Swete · 12
13
Then their children who do not know [the law] will listen and learn to fear [[YHWH|the LORD]] your God, as… long as you live in the land that you are crossing the Jordan… to possess.”
וּבְנֵיהֶ֞ם אֲשֶׁ֣ר לֹֽא־ יָדְע֗וּ יִשְׁמְעוּ֙ וְלָ֣מְד֔וּ לְיִרְאָ֖ה אֶת־ יְהוָ֣ה אֱלֹהֵיכֶ֑ם כָּל־ הַיָּמִ֗ים אֲשֶׁ֨ר אַתֶּ֤ם חַיִּים֙ עַל־ הָ֣אֲדָמָ֔ה אֲשֶׁ֨ר אַתֶּ֜ם עֹבְרִ֧ים אֶת־ הַיַּרְדֵּ֛ן שָׁ֖מָּה לְרִשְׁתָּֽהּ׃פ ū·ḇə·nê·hem ’ă·šer lō- yā·ḏə·‘ū yiš·mə·‘ū wə·lā·mə·ḏū lə·yir·’āh ’eṯ- Yah·weh ’ĕ·lō·hê·ḵem kāl- hay·yā·mîm ’ă·šer ’at·tem ḥay·yîm ‘al- hā·’ă·ḏā·māh ’ă·šer ’at·tem ‘ō·ḇə·rîm ’eṯ- hay·yar·dên šām·māh lə·riš·tāh — WLC · 13
καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῶν οἳ οὐκ οἴδασιν ἀκούσονται, καὶ μαθήσονται φοβεῖσθαι κύριον τὸν θεόν σου πάσας τὰς ἡμέρας ὅσας αὐτοὶ ζῶσιν ἐπὶ τῆς γῆς εἰς ἢν ὑμεῖς διαβαίνετε τὸν Ἰορδάνην ἐκεῖ κληρονομεῖν αὐτήν. — LXX Swete · 13
God Commissions Joshua
14
Then [[YHWH|the LORD]] said to Moses, “Behold, the time of your death is near. Call Joshua and present yourselves at the Tent of Meeting, so that I may commission him.” So Moses and Joshua went and presented themselves at the Tent of Meeting.
יְהוָ֜ה וַיֹּ֨אמֶר אֶל־ מֹשֶׁ֗ה הֵ֣ן יָמֶיךָ֮ לָמוּת֒ קָרְב֣וּ קְרָ֣א אֶת־ יְהוֹשֻׁ֗עַ וְהִֽתְיַצְּב֛וּ בְּאֹ֥הֶל מוֹעֵ֖ד וַאֲצַוֶּ֑נּוּ מֹשֶׁה֙ וִֽיהוֹשֻׁ֔עַ וַיֵּ֤לֶךְ וַיִּֽתְיַצְּב֖וּ בְּאֹ֥הֶל מוֹעֵֽד׃ Yah·weh way·yō·mer ’el- mō·šeh hên yā·me·ḵā lā·mūṯ qā·rə·ḇū qə·rā ’eṯ- yə·hō·wō·šu·a‘ wə·hiṯ·yaṣ·ṣə·ḇū bə·’ō·hel mō·w·‘êḏ wa·’ă·ṣaw·wen·nū mō·šeh wî·hō·wō·šu·a‘ way·yê·leḵ way·yiṯ·yaṣ·ṣə·ḇū bə·’ō·hel mō·w·‘êḏ — WLC · 14
Καὶ εἶπεν κύριος πρὸς Μωυσῆν ἰδοὺ ἠγγίκασιν αἱ ἡμέραι τοῦ θανάτου σου· κάλεσον Ἰησοῦν, καὶ στῆτε παρὰ τὰς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου, καὶ ἐντελοῦμαι αὐτῷ. καὶ ἐπορεύθη Μωυσῆς κα Ἰησοῦς εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου, κοὶ ἔστησαν παρὰ τὰς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. — LXX Swete · 14
15
Then [[YHWH|the LORD]] appeared at the tent in a pillar of cloud, and the cloud stood… over the entrance to the tent.
יְהוָ֛ה וַיֵּרָ֧א בָּאֹ֖הֶל בְּעַמּ֣וּד עָנָ֑ן הֶעָנָ֖ן וַיַּעֲמֹ֛ד עַמּ֥וּד עַל־ פֶּ֥תַח הָאֹֽהֶל׃ס Yah·weh way·yê·rā bā·’ō·hel bə·‘am·mūḏ ‘ā·nān he·‘ā·nān way·ya·‘ă·mōḏ ‘am·mūḏ ‘al- pe·ṯaḥ hā·’ō·hel — WLC · 15
καὶ κατέβη κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ ἔστη παρὰ τὰς θύρας τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἔστη ὁ στύλος τῆς νεφέλης παρὰ τὰς θύρας τῆς σκηνῆς. — LXX Swete · 15
16
And [[YHWH|the LORD]] said to Moses, “You will soon rest with your fathers, and these people will rise up and prostitute themselves with the foreign gods of the land they are entering… They will forsake Me and break the covenant I have made with them.
יְהוָה֙ וַיֹּ֤אמֶר אֶל־ מֹשֶׁ֔ה הִנְּךָ֥ שֹׁכֵ֖ב עִם־ אֲבֹתֶ֑יךָ הַזֶּ֜ה הָעָ֨ם וְקָם֩ וְזָנָ֣ה׀ אַחֲרֵ֣י׀ נֵֽכַר־ אֱלֹהֵ֣י הָאָ֗רֶץ אֲשֶׁ֨ר ה֤וּא בָא־ שָׁ֙מָּה֙ בְּקִרְבּ֔וֹ וַעֲזָבַ֕נִי וְהֵפֵר֙ אֶת־ בְּרִיתִ֔י אֲשֶׁ֥ר כָּרַ֖תִּי אִתּֽוֹ׃ Yah·weh way·yō·mer ’el- mō·šeh hin·nə·ḵā šō·ḵêḇ ‘im- ’ă·ḇō·ṯe·ḵā haz·zeh hā·‘ām wə·qām wə·zā·nāh ’a·ḥă·rê nê·ḵar- ’ĕ·lō·hê hā·’ā·reṣ ’ă·šer hū ḇā- šām·māh bə·qir·bōw wa·‘ă·zā·ḇa·nî wə·hê·p̄êr ’eṯ- bə·rî·ṯî ’ă·šer kā·rat·tî ’it·tōw — WLC · 16
Καὶ εἶπεν Κύριος πρὸς Μωυσῆν Ἴδου σὺ κοιμᾷ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστὰς ὁ λαὸς οὗτος ἐκπορνεύσει ὀπίσω θεῶν ἀλλοτρίων τῆς γῆς εἰς ἣν οὗτος εἰσπορεύεται, καὶ καταλείψουσίν με, καὶ διασκεδάσουσιν τὴν διαθήκην μου ἢν διεθέμην αὐτοῖς. — LXX Swete · 16
17
On that day My anger will burn against them, and I will abandon them and hide My face from them, so that they will be consumed, and many troubles and afflictions will befall them. On that day they will say, ‘Have not these disasters come upon us because… our God is no longer with us?’
הַ֠הוּא בַיּוֹם־ אַפִּ֣י וְחָרָ֣ה ב֣וֹ וַעֲזַבְתִּ֞ים וְהִסְתַּרְתִּ֨י פָנַ֤י מֵהֶם֙ וְהָיָ֣ה לֶֽאֱכֹ֔ל רַבּ֖וֹת רָע֥וֹת וְצָר֑וֹת וּמְצָאֻ֛הוּ הַה֔וּא בַּיּ֣וֹם וְאָמַר֙ הֲלֹ֗א הָאֵֽלֶּה׃ הָרָע֥וֹת מְצָא֖וּנִי עַ֣ל כִּֽי־ אֱלֹהַי֙ אֵ֤ין בְּקִרְבִּ֔י ha·hū ḇay·yō·wm- ’ap·pî wə·ḥā·rāh ḇōw wa·‘ă·zaḇ·tîm wə·his·tar·tî p̄ā·nay mê·hem wə·hā·yāh le·’ĕ·ḵōl rab·bō·wṯ rā·‘ō·wṯ wə·ṣā·rō·wṯ ū·mə·ṣā·’u·hū ha·hū bay·yō·wm wə·’ā·mar hă·lō hā·’êl·leh hā·rā·‘ō·wṯ mə·ṣā·’ū·nî ‘al kî- ’ĕ·lō·hay ’ên bə·qir·bî — WLC · 17
καὶ ὀργισθήσομαι θυμῷ εἰς αὐτοὺς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ καταλείψω αὐτοὺς καὶ τὸ πρόσωπόν μου ἀπ’ αὐτῶν, καὶ ἱστᾶι κατάβρωμα· καὶ εὑρήσουσιν αὐτὸν κακὰ πολλὰ καὶ θλίψεις, καὶ ἐρεῖ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ Διότι — LXX Swete · 17
18
And on that day I will surely hide… My face because of all the evil they have done… by turning to other gods.
וְאָנֹכִ֗י הַה֔וּא בַּיּ֣וֹם הַסְתֵּ֨ר אַסְתִּ֤יר פָּנַי֙ עַ֥ל כָּל־ הָרָעָ֖ה אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה כִּ֣י פָנָ֔ה אֶל־ אֲחֵרִֽים׃ אֱלֹהִ֖ים wə·’ā·nō·ḵî ha·hū bay·yō·wm has·têr ’as·tîr pā·nay ‘al kāl- hā·rā·‘āh ’ă·šer ‘ā·śāh kî p̄ā·nāh ’el- ’ă·ḥê·rîm ’ĕ·lō·hîm — WLC · 18
οὐκ ἔστιν Κύριος ὁ θεός μου ἐν ἐμοί, εὕροσάν με τὰ κακὰ ταῦτα. δὲ ἀποστροφῇ ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ’ αὐτῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ διὰ πάσας τὰς κακίας ἃς ἐποίησαν, ὅτι ἀπέστρεψαν ἐπὶ θεούς ἀλλοτρίους. — LXX Swete · 18
19
Now therefore, write down for yourselves this song and teach it to the Israelites…; have them recite it, so that [it]… may be a witness for Me against [them]…
וְעַתָּ֗ה כִּתְב֤וּ לָכֶם֙ אֶת־ הַזֹּ֔את הַשִּׁירָ֣ה וְלַמְּדָ֥הּ אֶת־ בְּנֵי־ יִשְׂרָאֵ֖ל שִׂימָ֣הּ בְּפִיהֶ֑ם לְמַ֨עַן הַזֹּ֛את הַשִּׁירָ֥ה תִּהְיֶה־ לְעֵ֖ד לִּ֜י בִּבְנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ wə·‘at·tāh kiṯ·ḇū lā·ḵem ’eṯ- haz·zōṯ haš·šî·rāh wə·lam·mə·ḏāh ’eṯ- bə·nê- yiś·rā·’êl śî·māh bə·p̄î·hem lə·ma·‘an haz·zōṯ haš·šî·rāh tih·yeh- lə·‘êḏ lî biḇ·nê yiś·rā·’êl — WLC · 19
καὶ γράψατε τὰ ῥήματα τῆς ᾠδῆς ταύτης, καὶ αὐτὴν τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ ἐμβαλεῖτε αὐτὴν εἰς τὸ στόμα αὐτῶν, ἵνα μοι γένηται ἡ ᾠδὴ αὕτη κατὰ πρόσωπον, μαρτυροῦσα ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ. — LXX Swete · 19
20
When I have brought them into the land that I swore to give their fathers, a land flowing with milk and honey, they will eat their fill and prosper. Then they will turn to other gods and worship them, and they will reject Me and break My covenant.
כִּֽי־ אֲבִיאֶ֜נּוּ אֶֽל־ הָאֲדָמָ֣ה׀ אֲשֶׁר־ נִשְׁבַּ֣עְתִּי לַאֲבֹתָ֗יו זָבַ֤ת חָלָב֙ וּדְבַ֔שׁ וְאָכַ֥ל וְשָׂבַ֖ע וְדָשֵׁ֑ן וּפָנָ֞ה אֶל־ אֲחֵרִים֙ אֱלֹהִ֤ים וַעֲבָד֔וּם וְנִ֣אֲצ֔וּנִי וְהֵפֵ֖ר אֶת־ בְּרִיתִֽי׃ kî- ’ă·ḇî·’en·nū ’el- hā·’ă·ḏā·māh ’ă·šer- niš·ba‘·tî la·’ă·ḇō·ṯāw zā·ḇaṯ ḥā·lāḇ ū·ḏə·ḇaš wə·’ā·ḵal wə·śā·ḇa‘ wə·ḏā·šên ū·p̄ā·nāh ’el- ’ă·ḥê·rîm ’ĕ·lō·hîm wa·‘ă·ḇā·ḏūm wə·ni·’ă·ṣū·nî wə·hê·p̄êr ’eṯ- bə·rî·ṯî — WLC · 20
εἰσάξω γὰρ αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν ἢν ὤμοσα πατράσιν αὐτῶν, δοῦναι αὐτοῖς γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι· καὶ φάγονται καὶ ἐμπλησθέντες κορήσουσιν, καὶ ἐπιστραφήσονται ἐπὶ θεοὺς ἀλλοτρίους καὶ παροξυνοῦσίν με καὶ διασκεδάσουσιν τὴν διαθήκην μου. — LXX Swete · 20
21
- And when many troubles and afflictions have come upon them -, this song will testify… against them, because vvv it will not be forgotten from the lips of their descendants. For I know their inclination -…,… even before I bring them into the land that I swore to give them.”
וְ֠הָיָה כִּֽי־ רַבּוֹת֮ רָע֣וֹת וְצָרוֹת֒ תִמְצֶ֨אןָ אֹת֜וֹ הַזֹּ֤את הַשִּׁירָ֨ה וְ֠עָנְתָה לְעֵ֔ד לְפָנָיו֙ כִּ֛י לֹ֥א תִשָּׁכַ֖ח מִפִּ֣י זַרְע֑וֹ כִּ֧י יָדַ֣עְתִּי אֶת־ יִצְר֗וֹ אֲשֶׁ֨ר ה֤וּא עֹשֶׂה֙ הַיּ֔וֹם בְּטֶ֣רֶם אֲבִיאֶ֔נּוּ אֶל־ הָאָ֖רֶץ אֲשֶׁ֥ר נִשְׁבָּֽעְתִּי׃ wə·hā·yāh kî- rab·bō·wṯ rā·‘ō·wṯ wə·ṣā·rō·wṯ ṯim·ṣe·nā ’ō·ṯōw haz·zōṯ haš·šî·rāh wə·‘ā·nə·ṯāh lə·‘êḏ lə·p̄ā·nāw kî lō ṯiš·šā·ḵaḥ mip·pî zar·‘ōw kî yā·ḏa‘·tî ’eṯ- yiṣ·rōw ’ă·šer hū ‘ō·śeh hay·yō·wm bə·ṭe·rem ’ă·ḇî·’en·nū ’el- hā·’ā·reṣ ’ă·šer niš·bā·‘ə·tî — WLC · 21
καὶ ἀντικαταστήσεται ἡ ᾠδὴ αὕτη κατὰ πρόσωπον μαρτυροῦσα· οὐ γὰρ μὴ ἐπιλησθῇ ἀπὸ στόματος τοῦ σπέρματος αὐτῶν· ἐγὼ γὰρ οἶδα τὴν πονηρίαν αὐτῶν, ὅσα ποιοῦσιν ὦδε σήμερον πρὸ τοῦ εἰσαγαγεῖν με αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν αὐτῶν. — LXX Swete · 21
22
So that very day Moses wrote down this song and taught it to the Israelites…
הַה֑וּא בַּיּ֣וֹם מֹשֶׁ֛ה אֶת־ וַיִּכְתֹּ֥ב הַזֹּ֖את הַשִּׁירָ֥ה וַֽיְלַמְּדָ֖הּ אֶת־ בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ ha·hū bay·yō·wm mō·šeh ’eṯ- way·yiḵ·tōḇ haz·zōṯ haš·šî·rāh way·lam·mə·ḏāh ’eṯ- bə·nê yiś·rā·’êl — WLC · 22
καὶ ἔγραψεν Μωυσῆς τὴν ᾠδὴν ταύτην ἐν ἐκείνῃ τῇ καὶ ἐδίδαξεν αὐτὴν τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. — LXX Swete · 22
23
Then [[YHWH|the LORD]] commissioned Joshua son of Nun and said, “Be strong and courageous, for you will bring the Israelites… into the land that I swore to give them, and I will be with you.”
וַיְצַ֞ו אֶת־ יְהוֹשֻׁ֣עַ בִּן־ נ֗וּן וַיֹּאמֶר֮ חֲזַ֣ק וֶֽאֱמָץ֒ כִּ֣י אַתָּ֗ה תָּבִיא֙ אֶת־ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל אֶל־ הָאָ֖רֶץ אֲשֶׁר־ נִשְׁבַּ֣עְתִּי לָהֶ֑ם וְאָנֹכִ֖י אֶֽהְיֶ֥ה עִמָּֽךְ׃ way·ṣaw ’eṯ- yə·hō·wō·šu·a‘ bin- nūn way·yō·mer ḥă·zaq we·’ĕ·māṣ kî ’at·tāh tā·ḇî ’eṯ- bə·nê yiś·rā·’êl ’el- hā·’ā·reṣ ’ă·šer- niš·ba‘·tî lā·hem wə·’ā·nō·ḵî ’eh·yeh ‘im·māḵ — WLC · 23
καὶ ἐντείλατο Ἰησοῖ καὶ εἶπεν Ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε· σὺ γὰρ εἰσάξεις τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ εἰς τὴν γῆν ἢν ὤμοσεν Κύριος αὐτοῖς, καὶ αὐτὸς ἔσται μετὰ σοῦ. — LXX Swete · 23
The Law Placed in the Ark
24
- When Moses had finished writing in a book the words of this… law… from beginning to end,
וַיְהִ֣י׀ מֹשֶׁ֗ה כְּכַלּ֣וֹת לִכְתֹּ֛ב אֶת־ סֵ֑פֶר דִּבְרֵ֥י הַזֹּ֖את עַל־ הַתּוֹרָֽה־ עַ֖ד תֻּמָּֽם׃ way·hî mō·šeh kə·ḵal·lō·wṯ liḵ·tōḇ ’eṯ- sê·p̄er diḇ·rê haz·zōṯ ‘al- hat·tō·w·rāh- ‘aḏ tum·mām — WLC · 24
Ἡνίκα δὲ συνετέλεσεν Μωυσῆς γράφων πάντας τοὺς λόγους τοῦ νόμου τούτου εἰς βιβλίον ἕως εἰς τέλος, — LXX Swete · 24
25
he gave this command to… the Levites who carried the ark of the covenant of [[YHWH|the LORD]] -:
וַיְצַ֤ו מֹשֶׁה֙ אֶת־ הַלְוִיִּ֔ם נֹ֥שְׂאֵ֛י אֲר֥וֹן בְּרִית־ יְהוָ֖ה לֵאמֹֽר׃ way·ṣaw mō·šeh ’eṯ- hal·wî·yim nō·śə·’ê ’ă·rō·wn bə·rîṯ- Yah·weh lê·mōr — WLC · 25
καὶ ἐνετείλατο τοῖς Λευείταις τοῖς αἴρουσιν τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης κυρίου λέγων — LXX Swete · 25
26
“Take this Book of the Law and place it beside the ark of the covenant of [[YHWH|the LORD]] your God, so that it may remain there as a witness against you.
לָקֹ֗חַ אֵ֣ת הַזֶּ֔ה סֵ֤פֶר הַתּוֹרָה֙ וְשַׂמְתֶּ֣ם אֹת֔וֹ מִצַּ֛ד אֲר֥וֹן בְּרִית־ יְהוָ֖ה אֱלֹהֵיכֶ֑ם וְהָֽיָה־ שָׁ֥ם לְעֵֽד׃ בְּךָ֖ lā·qō·aḥ ’êṯ haz·zeh sê·p̄er hat·tō·w·rāh wə·śam·tem ’ō·ṯōw miṣ·ṣaḏ ’ă·rō·wn bə·rîṯ- Yah·weh ’ĕ·lō·hê·ḵem wə·hā·yāh- šām lə·‘êḏ bə·ḵā — WLC · 26
Λαβόντες τὸ βιβλίον τοῦ νόμου τούτου θήσετε αὐτὸ ἐκ πλαγίων τῆς κιβωτοῦ τῆς διαθήκης Κυρίου τοῦ θεοῦ ὑμῶν, καὶ ἔσται ἐκεῖ ἐν σοὶ εἰς μαρτύριον· — LXX Swete · 26
27
For I know how rebellious and stiff-necked you are… vvv If you are already… rebelling against [[YHWH|the LORD]]… while I am still alive, how much more… will you rebel after my death!
כִּ֣י אָנֹכִ֤י יָדַ֙עְתִּי֙ אֶֽת־ מֶרְיְךָ֔ וְאֶֽת־ עָרְפְּךָ֖ הַקָּשֶׁ֑ה הֵ֣ן הֱיִתֶם֙ עִם־ מַמְרִ֤ים עִמָּכֶ֜ם יְהֹוָ֔ה הַיּ֗וֹם בְּעוֹדֶנִּי֩ חַ֨י וְאַ֖ף כִּי־ אַחֲרֵ֥י מוֹתִֽי׃ kî ’ā·nō·ḵî yā·ḏa‘·tî ’eṯ- mer·yə·ḵā wə·’eṯ- ‘ā·rə·pə·ḵā haq·qā·šeh hên hĕ·yi·ṯem ‘im- mam·rîm ‘im·mā·ḵem Yah·weh hay·yō·wm bə·‘ō·w·ḏen·nî ḥay wə·’ap̄ kî- ’a·ḥă·rê mō·w·ṯî — WLC · 27
ὅτι ἐγὼ ἐπίσταμαι τὸν ἐρεθισμόν σου καὶ τὸν τράχηλόν σου τὸν σκληρόν. ἔτι γὰρ ἐμοῦ ζῶντος μεθ’ ὑμῶν σήμερον παραπικραίνοντες ἦτε τὰ πρὸς τὸν θεόν· πῶς οὐχὶ καὶ ἔσχατον τοῦ θανάτου μου; — LXX Swete · 27
28
Assemble before me all the elders of your tribes and [all] your officers so that I may speak these words in their hearing and call heaven and earth to witness against them. -
הַקְהִ֧ילוּ אֵלַ֛י כָּל־ זִקְנֵ֥י שִׁבְטֵיכֶ֖ם וְשֹׁטְרֵיכֶ֑ם אֶת־ וַאֲדַבְּרָ֣ה אֵ֚ת הָאֵ֔לֶּה הַדְּבָרִ֣ים בְאָזְנֵיהֶ֗ם הַשָּׁמַ֖יִם וְאֶת־ הָאָֽרֶץ׃ וְאָעִ֣ידָה בָּ֔ם אֶת־ haq·hî·lū ’ê·lay kāl- ziq·nê šiḇ·ṭê·ḵem wə·šō·ṭə·rê·ḵem ’eṯ- wa·’ă·ḏab·bə·rāh ’êṯ hā·’êl·leh had·də·ḇā·rîm ḇə·’ā·zə·nê·hem haš·šā·ma·yim wə·’eṯ- hā·’ā·reṣ wə·’ā·‘î·ḏāh bām ’eṯ- — WLC · 28
ἐκκλησιάσατε πρὸς μὲ τοὺς φυλάρχους ὑμῶν καὶ τοὺς κριτὰς ὑμῶν καὶ τοὺς γραμματοεισαγωγεῖς ὑμῶν, ἵνα λαλήσω εἰς τὰ ὦτα αὐτῶν πάντας τοὺς λόγους τούτους, καὶ διαμαρτύρομαι αὐτοῖς τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. — LXX Swete · 28
29
For I know that after my death you will become utterly corrupt… and turn from the path I have commanded you. And in the days {to come}, disaster will befall you because you will do evil in the sight of [[YHWH|the LORD]] to provoke Him to anger by the work of your hands.”
כִּ֣י יָדַ֗עְתִּי כִּֽי־ אַחֲרֵ֤י מוֹתִי֙ הַשְׁחֵ֣ת תַּשְׁחִת֔וּן וְסַרְתֶּ֣ם מִן־ הַדֶּ֔רֶךְ אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתִי בְּאַחֲרִ֣ית הַיָּמִ֔ים אֶתְכֶ֑ם הָֽרָעָה֙ וְקָרָ֨את אֶתְכֶ֤ם כִּֽי־ תַעֲשׂ֤וּ אֶת־ הָרַע֙ בְּעֵינֵ֣י יְהוָ֔ה לְהַכְעִיס֖וֹ בְּמַעֲשֵׂ֥ה יְדֵיכֶֽם׃ kî yā·ḏa‘·tî kî- ’a·ḥă·rê mō·w·ṯî haš·ḥêṯ taš·ḥi·ṯūn wə·sar·tem min- had·de·reḵ ’ă·šer ṣiw·wî·ṯî bə·’a·ḥă·rîṯ hay·yā·mîm ’eṯ·ḵem hā·rā·‘āh wə·qā·rāṯ ’eṯ·ḵem kî- ṯa·‘ă·śū ’eṯ- hā·ra‘ bə·‘ê·nê Yah·weh lə·haḵ·‘î·sōw bə·ma·‘ă·śêh yə·ḏê·ḵem — WLC · 29
οἶδα γὰρ ὅτι ἔσχατον τῆς τελευτῆς μου ἀνομίᾳ ἀνομήσετε, καὶ ἐκκλινεῖτε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἧς ἐνετειλάμην ὑμῖν· τὰ κακὰ ἔσχατον τῶν ἡμερῶν, ὅτι ποιήσετε τὰ πονηρὰ ἐναντίον Κυρίου, παροργίσαι αὐτὸν ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν ὑμῶν. *30 Καὶ ἐλάλησεν Μωυσῆς εἰς τὰ ὦτα πάσης ἐκκλησίας τὰ ῥήματα τῆς ᾠδῆς ταύτης ἕως εἰς τέλος· XXXII — LXX Swete · 29
Moses Begins His Song
30
Then Moses… recited aloud to the whole assembly of Israel the words of this song [from beginning] to end:
מֹשֶׁ֗ה בְּאָזְנֵי֙ וַיְדַבֵּ֣ר כָּל־ קְהַ֣ל יִשְׂרָאֵ֔ל אֶת־ דִּבְרֵ֥י הַזֹּ֑את הַשִּׁירָ֖ה עַ֖ד תֻּמָּֽם׃פ mō·šeh bə·’ā·zə·nê way·ḏab·bêr kāl- qə·hal yiś·rā·’êl ’eṯ- diḇ·rê haz·zōṯ haš·šî·rāh ‘aḏ tum·mām — WLC · 30